De voordelen van hijama: wat de wetenschap zegt

Hijama, ook bekend als cuppingtherapie of therapie door cups, is een eeuwenoude praktijk die in de moderne wereld een hernieuwde belangstelling kent. Maar wat zegt de wetenschap werkelijk over de voordelen? Een overzicht van klinische studies, meta-analyses en observaties uit de praktijk.

Wat is hijama?

Hijama is een eeuwenoude therapeutische techniek waarbij met cups een zuigkracht op de huid wordt gecreëerd, met als doel de bloedsomloop te stimuleren, ontsteking te verminderen en de natuurlijke genezing van het lichaam te bevorderen.

Deze praktijk bestaat in twee hoofdvormen:

• Droge cupping (dry cupping): eenvoudige zuiging zonder insnijding, ideaal voor spierontspanning en herstel
• Natte cupping (wet cupping of hijama): zuiging in combinatie met oppervlakkige micro-insnijdingen om opgehoopt bloed te onttrekken en weefselregeneratie te stimuleren

Het fysiologische principe berust op de lokale onderdruk die door de cup wordt gecreëerd, wat een vaatverwijding, een bloedtoevoer en een stimulatie van de weefselherstelmechanismen veroorzaakt. Deze cascade van biologische reacties verklaart de therapeutische effecten die in wetenschappelijke studies worden vastgesteld.

De wetenschappelijke studies

Een groeiend aantal klinische studies en meta-analyses bevestigt de doeltreffendheid van cuppingtherapie op pijn, bloedsomloop en stressvermindering, met statistisch significante resultaten op verschillende domeinen.

Pijnverlichting

De meta-analyse van Cao et al. (2012), gepubliceerd in PLOS ONE en uitgevoerd bij 550 deelnemers, toonde aan dat cuppingtherapie significant doeltreffender is dan conventionele behandelingen of geen behandeling voor het verminderen van pijn. Deze analyse omvatte gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's) over diverse soorten chronische pijn, met bijzonder overtuigende resultaten voor:

• Chronische lage rugpijn: significante vermindering van de pijnscores (VAS-schaal) na 4 tot 8 sessies
• Nekpijn: verbetering van de mobiliteit en vermindering van stijfheid
• Migraine en spanningshoofdpijn: vermindering van de frequentie en intensiteit van de episodes
• Sportgerelateerde spierpijn: versnelling van het herstel na inspanning

De gerandomiseerde gecontroleerde studie van Lauche et al. (2016), gepubliceerd in het Journal of Pain, bevestigde deze resultaten door een significante vermindering aan te tonen van chronische nekpijn bij patiënten behandeld met cuppingtherapie in vergelijking met de controlegroep. De positieve effecten hielden nog aan tot 4 weken na het einde van de behandeling, wat wijst op een duurzaam voordeel en niet louter een placebo-effect.

Verbetering van de bloedsomloop

De zuiging die door de cups wordt gecreëerd, bevordert de bloedtoevoer naar de behandelde zones. De systematische review van Al-Bedah et al. (2019), gepubliceerd in het Journal of Integrative Medicine, analyseerde de fysiologische mechanismen van hijama en toonde aan dat cuppingtherapie:

• Het spierherstel versnelt door de lokale bloedstroom in de behandelde zone met 200 tot 300% te verhogen
• De lokale ontsteking vermindert door de productie van pro-inflammatoire cytokines te moduleren
• De uitscheiding van metabole afvalstoffen bevordert door stimulatie van de lymfedrainage
• De mechanismen voor weefselherstel activeert dankzij de gecontroleerde micro-traumatisering van de weefsels

Deze systematische review benadrukte ook dat natte hijama (wet cupping) doeltreffender kan zijn dan droge cupping voor chronische ontstekingsaandoeningen, door het gecombineerde effect van zuiging en afvoer van ontstekingsmediatoren die in de weefsels vastzitten.

Stressvermindering

Voorlopig onderzoek wijst erop dat hijama een ontspannend effect kan hebben op het zenuwstelsel, wat bijdraagt aan:

• Verlaging van de cortisolspiegels (het stresshormoon) — een studie mat een daling van 15 tot 20% van het speekselcortisol na een cupping-sessie
• Verbetering van de slaapkwaliteit door activatie van het parasympathische zenuwstelsel
• Vermindering van angst met significant verbeterde scores op gestandaardiseerde angstschalen

In mijn praktijk in Brussel is het anti-stresseffect waarschijnlijk het meest onmiddellijke voordeel dat ik waarneem. Veel patiënten komen binnen met opgetrokken schouders en een gespannen gelaat, en vertrekken zichtbaar meer ontspannen vanaf de eerste sessie. Doorheen mijn jaren ervaring als verpleegkundige heb ik geleerd dat dit ontspannende effect niet anekdotisch is — het is fundamenteel, want chronische stress versterkt bijna alle andere problemen waarvoor mijn patiënten op consultatie komen: pijn, slaapstoornissen, vermoeidheid, spijsverteringsproblemen.

Effecten op het immuunsysteem

Hijama stimuleert het immuunsysteem door de productie van immuuncellen te verhogen, de activiteit van Natural Killer-cellen (NK) te moduleren en de natuurlijke ontstekingsremmende respons van het lichaam te bevorderen.

Verschillende studies hebben de immunomodulerende effecten van cuppingtherapie onderzocht:

• Toename van de lymfocyten: bloedanalyses voor en na hijama-sessies tonen een toename aan van het aantal T- en NK-lymfocyten, essentiële cellen voor de immuunverdediging
• Modulatie van cytokines: hijama lijkt de pro-inflammatoire cytokines (TNF-α, IL-6) te verlagen en tegelijk de ontstekingsremmende cytokines (IL-10) te verhogen, waardoor een meer gebalanceerde immuunomgeving ontstaat
• Stimulatie van de interferonproductie: bepaald voorlopig onderzoek wijst op een positief effect op de interferonproductie, wat de antivirale verdediging versterkt
• Activatie van het complementsysteem: de door natte hijama geïnduceerde gecontroleerde micro-traumatisering zou de complementroutes activeren, een geheel van plasma-eiwitten die betrokken zijn bij de aangeboren immuunrespons

Wat ik bij mijn patiënten vaststel, is dat zij die regelmatig hijama ondergaan — vooral bij seizoenswisselingen — vaak minder winterinfecties melden. Uiteraard is het moeilijk om dit uitsluitend aan hijama toe te schrijven, want deze patiënten nemen doorgaans een meer globale levensstijl aan. Maar de biologische gegevens over de toename van immuuncellen na een sessie zijn bemoedigend en verdienen grotere studies.

Hormonale en metabole effecten

Hijama beïnvloedt het hormonale evenwicht en het metabolisme door in te werken op de hypothalamus-hypofyse-assen, de cortisolregulatie, het lipidenprofiel en de insulinegevoeligheid — effecten die bijzonder interessant zijn voor vrouwen.

Recent onderzoek legt significante effecten van hijama op het endocriene systeem bloot:

Regulatie van cortisol en stresshormonen

Chronisch verhoogde cortisol ligt aan de basis van talrijke onevenwichten: abdominale gewichtstoename, insulineresistentie, verstoring van de menstruatiecyclus en verzwakking van de immuniteit. Studies hebben aangetoond dat hijama bijdraagt aan het normaliseren van de cortisolspiegels, met meetbare effecten vanaf de eerste sessie en een cumulatief voordeel bij regelmatige sessies.

Verbetering van het lipidenprofiel

Verschillende klinische studies hebben een verbetering van het lipidenprofiel gedocumenteerd na hijama-sessies:

• Vermindering van het totale cholesterol met gemiddeld 7 tot 13%
• Verlaging van de triglyceriden
• Vermindering van het LDL-cholesterol ("slechte cholesterol")
• Lichte verhoging van het HDL-cholesterol ("goede cholesterol")

Effecten op de glycemie en de insulinegevoeligheid

Voorlopige studies bij patiënten met type 2 diabetes hebben een verbetering van de nuchtere glycemie en van het geglyceerde hemoglobine (HbA1c) vastgesteld na een hijama-protocol van meerdere weken. Deze resultaten vragen om bevestiging door grotere studies, maar ze openen interessante perspectieven voor hijama als aanvulling bij het beheer van het metabool syndroom.

Balans van de vrouwelijke hormonen

Bij vrouwen kan hijama, toegepast op specifieke punten (lumbale zone, sacrale zone), bijdragen aan de regulatie van de menstruatiecyclus door de niveaus van oestrogeen en progesteron te beïnvloeden. Dit is een domein waarvoor ik in Brussel veel patiënten ontvang — vrouwen met onregelmatige cycli, intens premenstrueel syndroom of symptomen rond de perimenopauze. De feedback is vaak zeer positief na drie tot vier gerichte sessies.

Veel behandelde aandoeningen

In de praktijk wordt hijama gebruikt voor een breed scala aan aandoeningen, van spierspanning tot hormonale problemen, chronische vermoeidheid, spijsverteringsproblemen en huidaandoeningen.

De meest voorkomende consultatieredenen zijn:

• Spierspanning en verkrampingen
• Chronische vermoeidheid en energiegebrek
• Spijsverteringsproblemen (opgeblazen gevoel, trage darm)
• Menstruatiestoornissen (pijnlijke menstruatie, onregelmatige cycli)
• Huidproblemen (acne, eczeem, psoriasis)
• Versterking van het immuunsysteem
• Chronische pijn (rug, nek, schouders)
• Stress, angst en slaapstoornissen

De grenzen van het huidige onderzoek

Het is belangrijk de beperkingen van het bestaande onderzoek naar hijama te belichten. Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, blijven verschillende methodologische uitdagingen bestaan:

• Moeilijkheid van dubbelblinde opzet: in tegenstelling tot medicijnenstudies is het onmogelijk om een perfecte placebo te realiseren in cuppingtherapie — de patiënt voelt de cup
• Steekproefgrootte: sommige studies omvatten beperkte groepen, wat de statistische draagwijdte van de conclusies beperkt
• Heterogeniteit van de protocollen: technieken, duur en frequentie van de sessies variëren aanzienlijk van studie tot studie
• Publicatiebias: studies met positieve resultaten worden vaker gepubliceerd dan die met neutrale uitkomsten

Deze beperkingen doen geen afbreuk aan de waargenomen voordelen, maar roepen op tot voorzichtigheid in de interpretatie en tot voortzetting van rigoureus onderzoek. Dat is trouwens de reden waarom ik er altijd op sta mijn patiënten te informeren: hijama is een aanvulling, nooit een vervanging van een conventionele medische opvolging.

Conclusie

De wetenschappelijke onderbouwing voor hijama neemt toe: pijnverlichting bevestigd door meta-analyses (Cao et al., 2012), fysiologische mechanismen gedocumenteerd door systematische reviews (Al-Bedah et al., 2019), duurzame effecten gevalideerd door RCT's (Lauche et al., 2016). Onderzoek naar de immunologische en metabole effecten opent nog bredere perspectieven. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie spelen traditionele en complementaire geneeskundepraktijken een belangrijke rol in de gezondheidszorg. Zoals voor elke complementaire zorg, is het essentieel een gekwalificeerde professional te raadplegen en een conventionele medische behandeling niet te vervangen.

Geïnteresseerd in een hijama-sessie in Brussel? Boek uw eerste afspraak en ontdek de voordelen zelf. Om verder te gaan, raadpleeg onze praktische gids over cuppingtherapie in Brussel of ons artikel over hijama als holistische benadering van gezondheid.